ვინ არის ირანის დროებითი სულიერი ლიდერი და როგორ უკავშირდება საქართველოს?

აშშ-ის სა­ჰა­ე­რო დარ­ტყმე­ბის შე­დე­გად უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რის, აია­თო­ლა ალი ხა­მე­ნე­ის გარ­დაც­ვა­ლე­ბი­დან რამ­დე­ნი­მე სა­ათ­ში, ირა­ნის დრო­ე­ბით ხელ­მძღვა­ნე­ლად გა­მოც­დი­ლი სა­სუ­ლი­ე­რო პირი და ხა­მე­ნე­ის თა­ნა­მო­აზ­რე – აია­თო­ლა არა­ფი აირ­ჩი­ეს. არა­ფი ლი­დერ­თა საბ­ჭოს იუ­რი­დი­უ­ლი წარ­მო­მად­გე­ნე­ლი გახ­და. სამ­წევ­რი­ან ლი­დერ­თა საბ­ჭო­ში ასე­ვე შე­დის პრე­ზი­დენ­ტი მა­სუდ პე­ზეშ­კი­ა­ნი და უზე­ნა­ე­სი სა­სა­მარ­თლოს თავ­მჯდო­მა­რე ღო­ლა­მჰო­სე­ინ მოჰ­სე­ნი ეჯეი.

• ვინ არის ალი­რე­ზა არა­ფი და რო­გორ უკავ­შირ­დე­ბა სა­ქარ­თვე­ლოს?

არა­ფი 1959 წელს, იეზ­დის ოს­ტა­ნის ქა­ლაქ მე­ი­ბოდ­ში და­ი­ბა­და. ის სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რე­ბის ოჯა­ხი­დან მო­დის და ირა­ნის თე­ო­ლო­გი­ურ და ბი­უ­როკ­რა­ტი­ულ ინ­სტი­ტუ­ტებ­ში ათწლე­უ­ლე­ბი აქვს გა­ტა­რე­ბუ­ლი.

აია­თო­ლა ალი ხა­მე­ნე­ის დიქ­ტა­ტუ­რის დროს არა­ფის კა­რი­ე­რა სწრა­ფად გან­ვი­თარ­და. ხა­მე­ნეი მას “სწყა­ლობ­და“ – უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რის გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბით ალ­რე­ზა წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში სხვა­დას­ხვა მნიშ­ვნე­ლო­ვან თა­ნამ­დე­ბო­ბებ­ზე იყო და­ნიშ­ნუ­ლი

ხა­მე­ნე­ის თა­ნა­მო­აზ­რე ასე­ვე იყო ალ-მუს­ტა­ფას უნი­ვერ­სი­ტე­ტის თავ­მჯდო­მა­რე. აღ­ნიშ­ნუ­ლი და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა დღემ­დე მთა­ვარ როლს ას­რუ­ლებს ირა­ნი­დან და უცხო­ე­თი­დან სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რე­ბის მომ­ზა­დე­ბა­ში.

სწო­რედ აქ იკ­ვე­თე­ბა ის სა­ქარ­თვე­ლოს­თან – ალ-მუს­ტა­ფას უნი­ვერ­სი­ტეტს, რომ­ლის თავ­მჯდო­მა­რეც არა­ფი 2008-2018 წლებ­ში იყო, სა­ქარ­თვე­ლო­ში ფი­ლი­ა­ლი აქვს გახ­სნი­ლი და ყო­ველ­წლი­უ­რად ქვეყ­ნის სამ ქა­ლაქ­ში – თბი­ლის­ში (ფო­ნი­ჭა­ლა) მარ­ნე­ულ­ში, გარ­და­ბან­სა და ახალ­გაზ­რდებს ში­ი­ტურ ის­ლამს, სპარ­სულ ენა­სა და ყუ­რანს ას­წავ­ლის.

ირა­ნუ­ლი ში­ი­ტუ­რი ალ-მუს­ტა­ფას სა­ერ­თა­შო­რი­სო უნი­ვერ­სი­ტე­ტი ჯა­შუ­შუ­რი საქ­მი­ა­ნო­ბი­სა და ექ­სტრე­მიზ­მის პრო­პა­გან­დის­თვის 2020 წლი­დან აშშ-ისა და 2022 წლი­დან კა­ნა­დის მი­ე­რაა სან­ქცი­რე­ბუ­ლი. 2025 წლის დე­კემ­ბერ­ში უნი­ვერ­სი­ტეტ­ზე ინ­ფორ­მა­ცია “რა­დიო თა­ვი­სუფ­ლე­ბამ” გა­ავ­რცე­ლა, რომ­ლის თა­ნახ­მა­დაც, სას­წავ­ლე­ბელს აია­თო­ლა ალი ხა­მე­ნე­ის ოფი­სის კონ­ტროლს დაქ­ვემ­დე­ბა­რე­ბუ­ლი ბიზ­ნე­სე­ბი აფი­ნან­სებ­დნენ. ამა­ვე ინ­ფორ­მა­ცი­ით, სას­წავ­ლე­ბელს არ აქვს გა­ნათ­ლე­ბის სა­მი­ნის­ტროს აკ­რე­დი­ტა­ცია, თუმ­ცა თა­ნამ­შრომ­ლობს სა­ქარ­თვე­ლოს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის წარ­მო­მად­გენ­ლებ­თან და სა­სუ­ლი­ე­რო ლი­დე­რებ­თან.

ირა­ნუ­ლი სკო­ლე­ბის გახ­სნას­თან ერ­თად, ალ-მუს­ტა­ფას უნი­ვერ­სი­ტე­ტის მი­სია “ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ა­თა შო­რის დი­ა­ლო­გის ის­ლა­მუ­რი ცენ­ტრე­ბის გახ­სნა­საც” მო­ი­ცავს.

ინ­ტერ­ნეტ­ში იძებ­ნე­ბა არა­ერ­თი ინ­ფორ­მა­ცია, მათ შო­რის სა­ქარ­თვე­ლოს რე­ლი­გი­ის სა­კი­თხთა სა­ხელ­მწი­ფო სა­ა­გენ­ტოს მიერ გავ­რცე­ლე­ბუ­ლი, რო­მე­ლიც ამ უნი­ვერ­სი­ტე­ტის აქა­ურ ხელ­მძღვა­ნე­ლებ­თან შეხ­ვედ­რებს შე­ე­ხე­ბა.

“რა­დიო თა­ვი­სუფ­ლე­ბის” ცნო­ბით­ვე, “ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ა­თა დი­ა­ლო­გის” ინი­ცი­ა­ტი­ვის გაგ­რძე­ლე­ბის სა­ხით 2013 წელს გა­მო­ი­ცა ჟურ­ნალ “სა­მეც­ნი­ე­რო აზ­რის” რამ­დე­ნი­მე ნო­მე­რი, რომ­ლის სა­რე­დაქ­ციო კო­ლე­გი­ის შე­მად­გენ­ლო­ბაც ალ-მუს­ტა­ფას უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბი­სა და ქარ­თუ­ლი უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბის, მათ შო­რის, სა­პატ­რი­არ­ქოს უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბის პრო­ფე­სო­რე­ბით იყო და­კომ­პლექ­ტე­ბუ­ლი.

რო­გორც სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი ბიბ­ლი­ო­თე­კის ვებგ­ვერ­დზე გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი “სა­მეც­ნი­ე­რო აზ­რის” ერთ-ერთი ნომ­რი­დან ირ­კვე­ვა, ჟურ­ნა­ლის მთა­ვა­რი რე­დაქ­ტო­რი მო­ჰა­მად­რე­ზა ქა­ლან ფა­რი­ბა­ია. სა­რე­დაქ­ციო კო­ლე­გი­ის აღ­წე­რის ნა­წილ­ში კი ასე­ვე ვკი­თხუ­ლობთ, რომ “ჟურ­ნა­ლი პრო­ფე­სო­რი ალი­რე­ზა არა­ფის მზრუნ­ვე­ლო­ბით იბეჭ­დე­ბა.”

ზუს­ტად იმ ალი­რე­ზა არა­ფის, რო­მე­ლიც ხა­მე­ნე­ის მოკ­ვლის შემ­დეგ ირან­ში ლი­დე­რე­ბის დრო­ე­ბი­თი საბ­ჭოს იუ­რისტ წევ­რად აირ­ჩი­ეს.

2019 წელს არა­ფი და­ნიშ­ნეს მცველ­თა საბ­ჭოს წევ­რად. ეს კონ­სტი­ტუ­ცი­უ­რი ორ­გა­ნო კა­ნონ­მდებ­ლო­ბი­სა და კან­დი­და­ტე­ბის შე­მოწ­მე­ბით არის და­კა­ვე­ბუ­ლი.

არა­ფი აია­თო­ლა ხა­მე­ნე­ის შემ­ცვლე­ლის ერთ-ერთ კან­დი­და­ტად მო­ი­აზ­რე­ბო­და. 67 წლის არა­ფი გა­მოც­დი­ლი სა­სუ­ლი­ე­რო პირი და ხა­მე­ნე­ის­თან და­ახ­ლო­ე­ბუ­ლი თა­ნა­მო­აზ­რეა. არა­ფი ამ­ჟა­მად ექ­სპერტთა ასამ­ბლე­ის თავ­მჯდო­მა­რის მო­ად­გი­ლეა, რაც უზე­ნა­ეს ლი­დერს ნიშ­ნავს. ის აგ­რეთ­ვე არის ირა­ნის სა­სუ­ლი­ე­რო სის­ტე­მის ხელ­მძღვა­ნე­ლიც. მი­უ­ხე­და­ვად ამი­სა, ის არაა ცნო­ბი­ლი უსაფრ­თხო­ე­ბის უწყე­ბებ­თან მჭიდ­რო კავ­ში­რე­ბით.

• რა­ტომ არის უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რის თა­ნამ­დე­ბო­ბა მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი?

ირა­ნის თე­ოკ­რა­ტი­ა­ში უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რი წარ­მო­უდ­გე­ნელ ძა­ლა­უფ­ლე­ბას იღებს და მას ეკუთ­ვნის სა­ბო­ლოო სი­ტყვა სა­ხელ­მწი­ფო­ში მიმ­დი­ნა­რე ყვე­ლა სა­კი­თხზე. უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რი არის ქვეყ­ნის სამ­ხედ­რო ძა­ლე­ბის მთა­ვარ­სარ­და­ლი და რე­ვო­ლუ­ცი­უ­რი გვარ­დია მისი გავ­ლე­ნის წრის ნა­წი­ლად მი­ი­ჩენ­ვა.

რე­ვო­ლუ­ცი­ურ­მა გვარ­დი­ამ, რო­მე­ლიც აშშ-მ 2019 წელს ტე­რო­რის­ტულ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ად გა­მო­ა­ცხა­და, ხა­მე­ნე­ის მმარ­თვე­ლო­ბის ქვეშ საგ­რძნობ­ლად გა­აძ­ლი­ე­რა ძა­ლა­უფ­ლე­ბა. ეს შე­ი­ა­რა­ღე­ბუ­ლი და­ნა­ყო­ფი ხელ­მძღვა­ნე­ლობს “წი­ნა­აღ­მდე­გო­ბის ღერძს”, მებ­რძო­ლი ჯგუ­ფე­ბი­სა და მო­კავ­ში­რე­ე­ბის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბას და­სავ­ლეთ აზი­ა­ში, რომ­ლე­ბიც აშშ-სა და ის­რა­ე­ლის წი­ნა­აღ­მდეგ კონ­ტრშე­ტე­ვას ახორ­ცი­ე­ლე­ბენ და ირან­ში აუ­რა­ცხელ სიმ­დიდ­რეს ფლო­ბენ.

ჯერ­ჯე­რო­ბით, ირანს მხო­ლოდ 2 უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რი ჰყავ­და. ერთი იყო აია­თო­ლა ალი ხა­მე­ნეი, მე­ო­რე კი დიდი აია­თო­ლა რუ­ჰო­ლა ხო­მე­ი­ნი, რო­მე­ლიც 86 წლის ასაკ­ში გარ­და­იც­ვა­ლა. ხო­მე­ი­ნი ირა­ნის რე­ვო­ლუ­ცი­ის მთა­ვა­რი ფი­გუ­რა იყო და ქვე­ყა­ნას ერაყ­თან რვაწ­ლი­ა­ნი ომის დროს ხელ­მძღვა­ნე­ლობ­და.

• ირა­ნის კა­ნონ­მდებ­ლო­ბის თა­ნახ­მად, ექ­სპერტთა ასამ­ბლე­ამ, სა­სუ­ლი­ე­რო პირ­თა საბ­ჭომ, რაც შე­იძ­ლე­ბა მალე უნდა აირ­ჩი­ოს ახა­ლი უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რი. თუმ­ცა, სა­ბო­ლოო ვი­ნა­ო­ბის გა­მო­ცხა­დე­ბამ­დე საბ­ჭო ერ­თვე­ბა პრო­ცეს­ში და ლი­დე­რის ყვე­ლა მო­ვა­ლე­ო­ბას დრო­ე­ბით თავ­ზე იღებს.

• რო­გორ ხდე­ბა ირა­ნის უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რის არ­ჩე­ვა?

უზე­ნა­ეს ლი­დერს ექ­სპერტთა ასამ­ბლეა ნიშ­ნავს, რო­მე­ლიც 88 წევ­რის­გან შედ­გე­ბა. მას აქვს ასე­ვე უფ­ლე­ბა­მო­სი­ლე­ბა, თა­ნამ­დე­ბო­ბი­დან გა­და­ა­ყე­ნოს ნე­ბის­მი­ე­რი მათ­გა­ნი, თუმ­ცა ეს არას­დროს მომ­ხდა­რა.

• უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რის შე­სარ­ჩე­ვი კრი­ტე­რი­უ­მე­ბი

უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რი უნდა იყოს მა­ღა­ლი რან­გის ში­ი­ტი სა­სუ­ლი­ე­რო პირი და მეც­ნი­ე­რი. ექ­სპერტთა ასამ­ბლეა, რო­მელ­თაც უზე­ნა­ე­სი ლი­დე­რის არ­ჩე­ვა ევა­ლე­ბათ, არის პა­ნე­ლი, რო­მე­ლიც მთლი­ა­ნად ში­ი­ტი სა­სუ­ლი­ე­რო პი­რე­ბის­გან შედ­გე­ბა, ისი­ნი ყო­ველ რვა წე­ლი­წად­ში ერთხელ სა­ყო­ველ­თაო არ­ჩევ­ნე­ბით შე­ირ­ჩე­ვი­ან. მათ კან­დი­და­ტუ­რებს ამ­ტკი­ცებს მე­ურ­ვე­თა საბ­ჭო, ირა­ნის კონ­სტი­ტუ­ცი­უ­რი მა­კონ­ტრო­ლე­ბე­ლი ორ­გა­ნო.